1. THÍ NGHIỆM VỚI NHỮNG CHIẾC CỐC
Một nhóm sinh viên được chia thành hai nhóm. Nhóm A được tặng một chiếc cốc. Nhóm B thì không, nhưng được hỏi: "Bạn sẵn sàng trả bao nhiêu để mua một chiếc cốc như thế này?"
Nhóm A (những người đã có cốc) yêu cầu mức giá bán trung bình khoảng 7 đô la. Nhóm B (những người chưa có) chỉ sẵn sàng trả khoảng 3 đô la.
Cùng một chiếc cốc. Nhưng chỉ vì một nhóm đã sở hữu nó, họ định giá nó cao hơn gấp đôi.
Đó là Hiệu ứng Endowment (Endowment Effect): Con người có xu hướng đánh giá những gì mình sở hữu cao hơn giá trị thực tế của nó, chỉ đơn giản vì nó là "của mình".
2. TẠI SAO CHÚNG TA LẠI "TÔ" CỦA MÌNH?
Có hai cơ chế chính:
Thứ nhất, sự ác cảm với mất mát. Mất một thứ gì đó đau hơn là không có được nó. Khi bạn đã sở hữu một thứ, bạn sợ mất nó, và do đó bạn định giá nó cao hơn để bảo vệ cảm giác sở hữu.
Thứ hai, sự gắn kết cảm xúc. Khi bạn đã dùng một món đồ, sống trong một ngôi nhà, hay duy trì một thói quen lâu dài, bạn tạo ra sự gắn kết với nó. Nó không còn là một vật vô tri, nó trở thành một phần câu chuyện của bạn. Bạn gắn giá trị tình cảm vào đó, vượt xa giá trị thực tế.
3. VÍ DỤ TRONG CUỘC SỐNG
Trong thói quen: Bạn có một thói quen xấu – thức khuya, lướt điện thoại, ăn vặt – nhưng nó là "của bạn". Bạn đã làm nó hàng nghìn lần. Nó trở thành một phần của bạn. Và khi ai đó khuyên bạn thay đổi, bạn cảm thấy bị xúc phạm. Bạn bảo vệ thói quen xấu đó như thể nó là một phần không thể thiếu của con người bạn.
Trong đồ vật: Bạn có một chiếc áo cũ, rách, nhưng bạn không muốn bỏ vì nó "gắn bó". Bạn có một chiếc điện thoại cũ, chậm, nhưng bạn không muốn thay vì "quen rồi".
Trong niềm tin: Bạn có một niềm tin sai lầm về bản thân, như "mình không giỏi ngoại ngữ". Bạn đã tin nó từ nhỏ. Nó là "của bạn". Và dù có bằng chứng ngược lại, bạn vẫn bám chặt vào đó.
Trong các mối quan hệ: Bạn ở lại một mối quan hệ không lành mạnh vì "đã quen". Bạn không muốn mất nó, dù nó không tốt cho bạn.
4. HIỆU ỨNG NÀY LÀM BẠN KHÓ THAY ĐỔI
Đây là lý do quan trọng nhất:
Bạn không thay đổi thói quen xấu không phải vì bạn không biết chúng xấu. Mà vì chúng đã trở thành của bạn. Bạn đã gắn bó với chúng. Chúng là một phần bản sắc của bạn. Từ bỏ chúng giống như từ bỏ một phần của mình.
Bạn không thay đổi niềm tin sai lầm không phải vì bạn không có bằng chứng. Mà vì niềm tin đó là của bạn. Nó đã ở đó quá lâu. Bạn đã xây dựng cả thế giới xung quanh nó. Từ bỏ nó có nghĩa là phải xây dựng lại từ đầu.
Hiệu ứng Endowment là một trong những rào cản lớn nhất đối với sự thay đổi. Nó khiến bạn gắn bó với cái cũ, ngay cả khi cái cũ không tốt.
5. LÀM THẾ NÀO ĐỂ VƯỢT QUA HIỆU ỨNG ENDOWMENT?
Cách 1: Nhìn nhận một cách khách quan từ bên ngoài
Hãy giả vờ rằng thói quen, món đồ, hay niềm tin đó không phải là của bạn. Hãy hỏi: "Nếu một người bạn có thói quen này, tôi sẽ khuyên họ thế nào?" Đôi khi, nhìn từ bên ngoài giúp bạn thấy rõ hơn giá trị thực.
Cách 2: Tách biệt bản thân khỏi sở hữu
Bạn không phải là thói quen của bạn. Bạn không phải là món đồ của bạn. Bạn không phải là niềm tin của bạn. Bạn là con người có thể thay đổi. Sở hữu không định nghĩa bạn.
Cách 3: Tập "thử sống không có nó"
Trước khi từ bỏ một thói quen, hãy thử một tuần không có nó. Trước khi bán một món đồ, hãy dời nó ra khỏi tầm mắt một thời gian. Bạn sẽ nhận ra rằng nó không quan trọng như bạn nghĩ.
Cách 4: Đánh giá bằng giá trị tương lai, không phải quá khứ
Đừng hỏi: "Nó đã có ý nghĩa gì với tôi?" Hãy hỏi: "Nó sẽ mang lại giá trị gì cho tôi trong tương lai?" Giá trị quá khứ không thể lấy lại, nhưng giá trị tương lai có thể xây dựng.
6. KẾT LUẬN: CỦA MÌNH KHÔNG PHẢI LÚC NÀO CŨNG QUÝ
Hiệu ứng Endowment dạy chúng ta một bài học:
Bạn đánh giá cao những gì mình có không phải vì nó thực sự giá trị, mà vì nó là của bạn.
Để thay đổi, bạn cần học cách nhìn nhận mọi thứ một cách khách quan. Hãy hỏi: "Nếu tôi chưa từng có thói quen này, tôi có bắt đầu nó không?" "Nếu tôi chưa từng có niềm tin này, tôi có chọn nó không?" Câu trả lời sẽ giúp bạn vượt qua sự gắn bó mù quáng.
Nhận xét
Đăng nhận xét