1. CÂU CHUYỆN VỀ VÉ XEM PHIM
Bạn mua một vé xem phim giá 100.000 đồng. Vào xem được 20 phút, bạn thấy bộ phim quá tệ. Bạn có nên bỏ ra về không?
Hầu hết mọi người sẽ ở lại. Họ nghĩ: "Mình đã trả tiền rồi, bỏ đi thì phí."
Nhưng thực tế, 100.000 đồng đã mất dù bạn xem hay không. Nếu bạn ở lại 1 tiếng rưỡi để xem một bộ phim tệ, bạn đang tốn thêm thời gian cho một thứ đã sai. Bạn không lấy lại được tiền, nhưng bạn có thể cứu được thời gian.
Đó là Hiệu ứng vốn bỏ ra (Sunk Cost Fallacy): Con người có xu hướng tiếp tục một việc chỉ vì đã bỏ công sức, tiền bạc hoặc thời gian vào đó, ngay cả khi việc tiếp tục là sai lầm.
2. TẠI SAO CON NGƯỜI KHÓ BỎ CUỘC?
Có ba cơ chế chính:
Thứ nhất, sự ác cảm với mất mát. Mất 100.000 đồng đau hơn là được 100.000 đồng vui. Khi bạn đã bỏ tiền mua vé, việc bỏ về đồng nghĩa với việc "chấp nhận mất". Não bạn ghét điều đó, vì vậy nó thuyết phục bạn ở lại.
Thứ hai, nỗ lực biện minh. Bạn đã quyết định mua vé. Nếu bạn bỏ về, bạn thừa nhận mình đã sai. Và thừa nhận sai đau đớn về tâm lý. Vì vậy, bạn ở lại để "chứng minh" mình đúng.
Thứ ba, ảo tưởng về tương lai. Bạn nghĩ: "Có thể phần sau hay hơn." Dù không có bằng chứng, bạn vẫn hy vọng. Và sự hy vọng đó giữ bạn lại.
3. VÍ DỤ TRONG CUỘC SỐNG
Trong học tập: Bạn đã học một ngành được 3 năm. Bạn nhận ra mình không thích nó, nhưng lại nghĩ: "Học 3 năm rồi, bỏ thì phí." Bạn tiếp tục, ra trường, làm trái ngành, và lãng phí ít nhất 2 năm nữa.
Trong công việc: Bạn đã làm một công việc được 5 năm, dù không thăng tiến, không hạnh phúc. Bạn nghĩ: "Mình đã cống hiến 5 năm rồi, bỏ thì uổng." Bạn ở lại, và lãng phí thêm nhiều năm.
Trong đầu tư: Bạn mua cổ phiếu giá 100, nay xuống 50. Bạn nghĩ: "Mình đã mất 50%, phải giữ cho đến khi nó lên lại." Cổ phiếu tiếp tục xuống 30, bạn vẫn giữ. Bạn không muốn chấp nhận lỗ.
Trong mối quan hệ: Bạn đã yêu một người được 3 năm. Dù người đó không tốt, bạn nghĩ: "Mình đã đầu tư 3 năm, không thể bỏ." Bạn ở lại, và đau khổ thêm nhiều năm nữa.
4. HIỆU ỨNG NÀY GIẾT CHẾT KHẢ NĂNG THAY ĐỔI
Đây là một trong những nguyên nhân chính khiến bạn không thể thay đổi.
Bạn đã dành cả tuổi thanh xuân cho game. Bạn nghĩ: "Mình đã chơi 5 năm, không thể bỏ." Bạn tiếp tục chơi, và mất thêm 5 năm nữa.
Bạn đã xây dựng một thương hiệu thất bại. Bạn nghĩ: "Mình đã bỏ bao công sức, không thể đóng cửa." Bạn tiếp tục, và thua lỗ thêm.
Bạn đã theo đuổi một ước mơ không phù hợp. Bạn nghĩ: "Mình đã theo đuổi 10 năm, không thể từ bỏ." Bạn tiếp tục, và đánh mất cả cuộc đời vào một thứ không dành cho mình.
Sự thật là: Thời gian và công sức đã bỏ ra là quá khứ. Bạn không thể lấy lại nó. Nhưng bạn có thể ngăn chặn việc mất thêm tương lai vào một sai lầm cũ.
5. LÀM THẾ NÀO ĐỂ THOÁT KHỎI BẪY VỐN BỎ RA?
Cách 1: Nhận ra rằng vốn đã mất không thể lấy lại
Hãy chấp nhận rằng tiền đã mất, thời gian đã qua, công sức đã bỏ. Đó là quá khứ. Bạn không thể thay đổi nó. Nhưng bạn có thể quyết định tương lai.
Cách 2: Hỏi: "Nếu bắt đầu lại, tôi có chọn điều này không?"
Đây là câu hỏi quan trọng nhất. Nếu bạn có thể quay lại, bạn có chọn đầu tư vào dự án này không? Có chọn công việc này không? Có yêu người này không? Nếu câu trả lời là không, bạn đang bị hiệu ứng vốn bỏ ra giữ lại.
Cách 3: Tách biệt cảm xúc khỏi quyết định
Đừng để sự tiếc nuối, xấu hổ hay tự ái chi phối. Hãy nhìn vào dữ liệu: Dự án có khả thi không? Công việc có tương lai không? Mối quan hệ có lành mạnh không?
Cách 4: Đặt ra "giới hạn thua lỗ" trước khi bắt đầu
Khi bắt đầu bất kỳ dự án nào, hãy tự đặt ra một giới hạn: "Nếu sau 3 tháng không có tiến triển, tôi sẽ dừng." "Nếu sau 6 tháng không thấy hạnh phúc, tôi sẽ rời đi." Giới hạn này sẽ giúp bạn không bị lôi kéo mãi mãi.
Cách 5: Nhìn về phía trước, không phải phía sau
Thay vì nghĩ về những gì bạn đã mất, hãy nghĩ về những gì bạn sẽ có nếu bỏ cuộc: thời gian, năng lượng, cơ hội mới. Đôi khi bỏ cuộc là dũng cảm, không phải yếu đuối.
6. KẾT LUẬN: BỎ CUỘC ĐÚNG LÚC LÀ THÔNG MINH
Hiệu ứng vốn bỏ ra dạy chúng ta một bài học khó khăn:
Đôi khi, việc thông minh nhất là biết khi nào nên bỏ cuộc.
Không phải bỏ cuộc vì sợ hãi. Mà bỏ cuộc vì bạn nhận ra rằng con đường này không dẫn đến đâu, và bạn có thể dành thời gian cho con đường tốt hơn.
Hãy nhớ: Bạn không thể lấy lại những gì đã mất. Nhưng bạn có thể ngăn chặn việc mất thêm. Đừng để quá khứ giữ bạn trong tù. Hãy đủ dũng cảm để bước ra.
Nhận xét
Đăng nhận xét