1. CÂU CHUYỆN VỀ BUỔI DIỄN HOÀN HẢO
Một diễn viên nổi tiếng đã có một buổi biểu diễn xuất sắc. Khán giả vỗ tay không ngớt. Đồng nghiệp khen ngợi. Báo chí viết bài tán dương.
Nhưng sau buổi diễn, có một người bạn đến và nói: "Phân đoạn thứ ba của anh hơi yếu, tôi nghĩ anh có thể làm tốt hơn."
Người diễn viên đó, dù nhận được hàng trăm lời khen, đã không thể ngủ được đêm đó. Anh chỉ nghĩ về phân đoạn thứ ba yếu kém.
Đó là bản chất con người: Một lời chỉ trích có sức nặng gấp nhiều lần một lời khen.
Các nhà tâm lý học gọi đây là Hiệu ứng chỉ trích – Xu hướng của con người trong việc ghi nhớ và bị tác động mạnh mẽ hơn bởi những phản hồi tiêu cực so với tích cực.
2. TẠI SAO MỘT LỜI CHÊ TÁC ĐỘNG MẠNH ĐẾN VẬY?
Có hai cơ chế chính:
Thứ nhất, sự sống còn. Tổ tiên của chúng ta sống sót vì họ chú ý đến nguy hiểm. Một tiếng động lạ trong bụi cây có thể là một con thú săn mồi. Nếu bạn bỏ qua nó, bạn có thể chết. Nếu bạn bỏ qua một điều tốt đẹp, bạn sẽ ổn. Vì vậy, não bộ được lập trình để ưu tiên những tín hiệu tiêu cực. Một lời chỉ trích được xử lý như một "mối đe dọa" và ghi nhớ sâu hơn.
Thứ hai, kỳ vọng. Con người thường mong đợi những điều tốt đẹp. Khi chúng xảy ra, chúng được coi là bình thường. Khi những điều tiêu cực xảy ra, chúng là bất thường và nổi bật. Lời khen được mong đợi, vì vậy nó không để lại dấu ấn mạnh. Lời chỉ trích không được mong đợi, vì vậy nó gây sốc và đọng lại.
3. VÍ DỤ TRONG CUỘC SỐNG
Trong công việc: Bạn làm một báo cáo được sếp khen "rất tốt", nhưng cũng nhận xét "phần kết luận nên rõ ràng hơn". Bạn sẽ nhớ phần nào hơn? Phần nhận xét. Bạn sẽ thức đêm suy nghĩ về phần kết luận, dù phần còn lại đã hoàn hảo.
Trong học tập: Bạn nhận được bài kiểm tra với 9/10 câu đúng. Giáo viên viết: "Em làm tốt, nhưng cần cẩn thận hơn ở câu 3." Bạn sẽ tập trung vào câu 3, và cảm thấy mình làm không tốt, dù bạn đã đúng 90%.
Trong mối quan hệ: Bạn nấu một bữa ăn ngon, gia đình khen hết lời. Một người nói: "Món canh hơi mặn." Bạn sẽ nhớ lời nhận xét đó, và lần sau nấu bạn sẽ ám ảnh về độ mặn, bỏ qua thực tế là bữa ăn đã rất thành công.
Trong phát triển bản thân: Bạn cố gắng cải thiện một thói quen. Bạn thành công 5 ngày, nhưng ngày thứ 6 thất bại. Bạn tập trung vào thất bại của ngày thứ 6 và quên đi 5 ngày thành công. Bạn cảm thấy mình thất bại, và có thể bỏ cuộc.
4. HIỆU ỨNG NÀY ĐANG NGẮN CẢN TIẾN BỘ CỦA BẠN
Hiệu ứng chỉ trích có thể rất nguy hiểm:
Nó khiến bạn tập trung vào điểm yếu thay vì điểm mạnh, và bỏ lỡ những gì bạn đang làm tốt.
Nó khiến bạn sợ hãi phản hồi, và bạn ngừng tìm kiếm sự góp ý – điều cần thiết để tiến bộ.
Nó khiến bạn cảm thấy thất bại mặc dù bạn đang tiến bộ, dẫn đến bỏ cuộc sớm.
Nó khiến bạn đánh giá thấp bản thân và từ bỏ những cơ hội mà bạn xứng đáng.
Nếu bạn không nhận ra hiệu ứng này, bạn sẽ mãi bị ám ảnh bởi những lời chỉ trích và bỏ qua những lời khen. Bạn sẽ nghĩ mình tệ hơn thực tế, và điều đó ngăn bạn tiếp tục cố gắng.
5. LÀM THẾ NÀO ĐỂ KHÔNG BỊ CHỈ TRÍCH LÀM LUỒNG LẠC?
Cách 1: Nhận ra rằng bạn đang bị chỉ trích ám ảnh
Khi bạn cảm thấy suy sụp vì một lời nhận xét tiêu cực, hãy tự nhắc mình: "Đây là hiệu ứng chỉ trích. Nó không có nghĩa là tôi tệ. Nó chỉ là cách não tôi hoạt động."
Cách 2: Cố ý ghi nhớ những lời khen
Khi bạn nhận được một lời khen, hãy viết nó lại. Giữ một cuốn sổ "thành công". Khi bạn cảm thấy bị đánh gục bởi một lời chỉ trích, hãy đọc lại những lời khen đó để cân bằng lại.
Cách 3: Đánh giá phản hồi một cách khách quan
Hãy tự hỏi: "Phản hồi này có đúng không? Nó có đáng để tôi suy nghĩ không?" Không phải mọi lời chỉ trích đều có giá trị. Học cách lọc những gì hữu ích và bỏ qua những gì không.
Cách 4: Tách biệt phản hồi khỏi bản thân bạn
Một lời chỉ trích về công việc của bạn không phải là chỉ trích về con người bạn. Hãy học cách tách biệt "công việc" khỏi "bản thân". Sếp nhận xét về báo cáo, không phải về bạn.
Cách 5: Tìm kiếm sự cân bằng
Hãy chủ động yêu cầu cả phản hồi tích cực và tiêu cực. Khi bạn chỉ nhận được chỉ trích, não bạn sẽ ám ảnh. Khi bạn nhận được cả hai, bạn có thể cân bằng chúng.
6. KẾT LUẬN: ĐỪNG ĐỂ MỘT LỜI CHÊ XÓA SẠCH MƯỜI LỜI KHEN
Hiệu ứng chỉ trích nhắc nhở chúng ta một điều:
Bạn có thể được khen ngợi hàng trăm lần, nhưng một lời chỉ trích sẽ ám ảnh bạn. Đó là bản chất. Nhưng bạn không cần phải để nó điều khiển bạn.
Hãy học cách chấp nhận lời chỉ trích như một công cụ để tiến bộ, không phải là một bản án về con người bạn. Và đừng quên rằng những lời khen cũng có giá trị. Hãy để chúng vào. Hãy để chúng ở lại.
Nhận xét
Đăng nhận xét